Zuinige straatverlichting

Veilig zonder lichthinder.
Sociale veiligheid of een lagere energierekening en minder lichthinder? Een dilemma dat in gemeenten vaak niet alleen tot discussies leidt, maar ook tot slimme oplossingen. Want het kán, energie besparen en de straat toch veilig verlichten.

Efficiëntere verlichting of méér licht op straat? Over die vraag boog een bewonerswerkgroep in Heerenveen zich. Aanleiding waren vragen, klachten en opmerkingen over de bestaande straatverlichting. Bovendien was een aantal straatlantaarns aan vervanging toe: hét moment om de behoefte van de inwoners te peilen. "Twee dingen vielen op", vertelt wijkmanager Marc Jense. "Mensen vinden efficiënte verlichting belangrijker dan méér licht. En ze hechten aan de duisternis. In onze buitengebieden kun je 's nachts de Melkweg zien. Veel inwoners waarderen dat zeer."

Lichtbaken
Uit de gesprekken die Jense met de inwoners van zijn gemeente voerde, werd ook duidelijk hoe zij openbare verlichting 'gebruiken': zij lopen of fietsen in het donker van lichtbaken naar lichtbaken. De straat hoeft niet geheel verlicht te zijn, een lichtpunt om naartoe te gaan volstaat. "Veel mensen voelen zich veiliger als iemand hen kan zien", aldus Jense. "Maar in een buitengebied is vrijwel niemand op straat. Sterker: iemand die kwaad wil, ziet je juist eerder op een goed verlichte weg. En goede verlichting of niet: mensen laten hun dochters 's avonds sowieso niet alleen fietsen. Toen dat duidelijk was, concludeerden we dat lichtbakens ook vanuit het oogpunt van sociale veiligheid voldoende zijn."

(Ook gebouwen zijn nog vaak te licht 's nachts)

Sociale veiligheid is vaak een heikel punt bij nieuwe gemeentelijke plannen voor de openbare verlichting. De gemeente Stadskanaal bijvoorbeeld moest om die reden zijn beleidsplan voor openbare verlichting herzien. "Stadskanaal wilde tweederde van de verlichting in de buitengebieden uitdoen, maar dat stuitte op grote weerstand", zegt beleidsmedewerker Henk Ensing. "De inwoners vonden dat te donker."

Armaturen
Studenten van de Hanzehogeschool onderzochten vervolgens samen met het technologiecentrum Noord-Nederland de verschillende mogelijkheden. Andere armaturen en andere lampen leveren sowieso al een besparing van 30 procent op, zo bleek. Ook met lantaarnpalen die 's nachts minder fel branden dan in de avonduren zijn besparingen mogelijk.

Ensing: "De richtlijnen voor openbare verlichting gaan uit van een bepaalde helderheid 's nachts, die we met minder verlichting wellicht ook bereiken. We bekijken nu elke situatie afzonderlijk. De bevindingen verwerken we in een nieuw beleidsplan, samen met de aanbevelingen van de studenten. Ik ben ervan overtuigd dat we uiteindelijk de beoogde energiebesparing zullen realiseren."

De gemeente Utrecht heeft sinds jaar en dag een sober en doelmatig verlichtingsbeleid: Utrecht is verlicht volgens de ondergrens van de norm, afhankelijk van de locatie, de mogelijkheden en het gebruik van de weg. De stad is bovendien zoveel mogelijk gelijkmatig verlicht. Grote verschillen per straat, buurt of wijk zouden alleen maar opvallen.

Verantwoord
Utrecht onderzocht een aantal jaren geleden of het sobere en doelmatige beleid uit het oogpunt van sociale veiligheid verantwoord is. Aanleiding waren de regelmatige verzoeken om meer verlichting. Arthur Klink van de gemeente: "Als ik mensen vraag of zij zich veiliger zullen voelen op straat als het lichtniveau wordt verdubbeld, zegt vrijwel iedereen ja. Voor ons onderzoek hebben wij het lichtniveau in een wijk verdubbeld, zónder dat aan de inwoners te vertellen. Wat bleek? Het was bijna niemand opgevallen. En niemand was zich aanmerkelijk veiliger gaan voelen op straat. Deze uitkomst rechtvaardigt ons beleid."

Ook verlichting die primair gericht is op de verkeersveiligheid staat volop in de gemeentelijke belangstelling. De vernieuwde rondweg van Houten heeft bijvoorbeeld dynamische verlichting: bij veel verkeer brandt er meer licht, bij weinig verkeer minder. Het tijdstip en het weer spelen mee: 's nachts staat de verlichting op een laag pitje; bij slecht weer op een iets hoger niveau.

Reflectie
Ook reflecterend materiaal wordt populairder. Zo heeft het midden van de Houtense rondweg een reflecterende lijnmarkering en de zijlijnen bevatten oplichtend materiaal dat ook bij slecht weer goed te zien is. Hierdoor bespaart Houten fors op de verlichtingskosten.

Heerenveen wil ook op grote schaal gebruikmaken van reflecterende palen. "Frankrijk staat er vol mee", zegt wijkmanager Jense. "Straatlantaarns zie je er nauwelijks. Toch heb je als automobilist voldoende zicht in het donker. Koplampen zorgen voor genoeg reflectie."

(Buitengebieden moeten anders worden verlicht)

Heerenveen wil reflecterende palen uit Frankrijk importeren en in de buitengebieden plaatsen. Jense: "Door het buitengebied anders te gaan verlichten, besparen we naar verwachting 80.000 euro per jaar. Mooi toch?"

Mariëtte Baks

Lichtbakens vervangen lantaarns
Het Friese bedrijf Spanninga ontwikkelde voor de gemeente Heerenveen lichtbakens op zonne-energie: een high-tech spiegel en elektronica in combinatie met een led-lampje. Marc Jense van de gemeente Heerenveen: "Het licht is minimaal. Deze verlichting verlicht niet, maar geleidt. Het voordeel van minder licht is dat je verder de duisternis in kunt kijken. Eigenlijk zie je meer met minder licht." Vanaf de Nacht van de Nacht op 27 oktober 2007 gaat de proef met de lichtbakens in een deel van het buitengebied van Heerenveen van start. De reguliere lantaarns worden uitgeschakeld, maar blijven nog wel even staan. Pas als de proef succesvol is worden ze weggehaald.

Goed voorbeeld van de gemeente
Arthur Klink van de gemeente Utrecht, tevens voorzitter van het Intergemeentelijk overleg Openbare Verlichting (IGOV), berekende dat 2 tot 2,5 procent van de totale Nederlandse energieconsumptie wordt besteed aan openbare verlichting. "Dat is heel veel energie. Besparingen op de energiekosten zijn mooi meegenomen, maar minstens zo belangrijk is dat de overheid het goede voorbeeld geeft en zuinig is met energie."

< Nieuwsoverzicht

Nieuwsartikelen overzicht

Sterrentelling 2010

Hoe donker is de nacht bij jou in de buurt?
Doe mee aan de Nacht van de Nacht Sterrentelling

Van 10 oktober tot 10 november 2010 organiseren de Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu een landelijke sterrentelling. Kijk naar de sterren-hemel en help mee te onderzoeken hoe donker het nog in Nederland is.

>>>>> De precieze instructies volgen begin oktober <<<<<

Zuinige straatverlichting

Nieuwsartikelen overzicht

Sterrentelling 2010

Gemeente Nederweert doet mee aan de Nacht van de Nacht

Pluisweek van start tijdens Nacht van de Nacht

Konijnen GCO-terrein kunnen rustig slapen

Handboek Licht en Donker voor provincies

Gemeente Amsterdam doet het licht uit

Bedrijven en gemeenten Vriend van de Nacht van de Nacht

Schiermonnikoog donkerste plek van Nederland

Interactieve Klimaatspecial

Vincent Bijlo "Verlicht'

Radio reportage donkerste plek

Gemeente Hengelo actief!

Seminar: Lichthinder

"Slaaptekort door kunstlicht"

Het einde in zicht voor peertjes van 100 watt

Leds in de helft van straatverlichting

Gemeente Amersfoort start aanpak lichthinder

Vincent Bijlo actief voor de Nacht

Slimme gemeenten dimmen openbare verlichting

Eerste lustrum Nacht van de Nacht

CDA: 's nachts te veel licht

Nacht van de Nacht hyve

Groningen moet veel donkerder

Weer bepaalt of straatverlichting brandt

Elke lantaarnpaal een eigen lichtplan

Earth Hour dooft lampen

Ook Earth Hour doet het licht uit

Groningen dimt alle 15.000 straatlantaarns

Tv-programma ConsuMinderman over lichthinder